سایت گردشگری ایران (مکانبین) سعی دارد تا به مرور نیازمندی های سفر را برای شما عزیزان قرار دهد تا شما گردشگران علاوه بر آشنایی با جاذبه های گردشگری، جاذبه های توریستی و جاذبه های طبیعی هر منطقه آن مناطق را بدون خطر و با اطلاعات مورد نیاز برای سفر تجربه کنید آموزش اول مربوط یه جهت یابی است تا در مناطق جنگلی یا کویری و… در صورت گم شدن راه خود را بیابید.

جهت یابی به کمک ساعت
از ساعت معمولی می توان به طور تقریب برای تعیین شمال حقیقی استفاده کرد. در نیمکره شمالی عقربه ساعت شمار سمت خورشید قرار می گیرد که در این موقع نیمساز زاویه بین عقربه ساعت شمار و ساعت 12 معرف امتداد شمال و جنوب خواهد بود. البته این طریق در مورد وقت های محلی صدق می کند و در مورد وقتهای غیر محلی بهترین گزینه، تنظیم ساعت به وقت محلی است.
اگر در تعیین شمال مردد شدید به خاطر بیاورید که خورشید قبل از ظهر در سمت مشرق و هنگام عصر در سمت مغرب قرار می گیرد.

جهتیابی با ساعت

جهتیابی با ساعت

متد سایه :
این متد ساده، دقیق و شامل چهار مرحله است. در شروع یک چوب یک متری به عنوان شاخص بیابید سپس:
1ـ شاخص را در زمین فرو کنید. بر روی سایه انتهایی شاخص تکه سنگی برای علامت گذاری بگذارید.
2ـ به مدت 10 الی 15 دقیقه صبر کنید تا سایه چند سانتی متر حرکت کند. انتهای شاخص را به همان طریق قبلی نشان کنید.
3ـ یک خط مستقیم میان این دو نقطه بکشید. این خط امتداد شرقی غربی را نشان می دهد.
4ـ حالا پای چپ خود را بر روی سنگ اول و پای راست خود را بر روی سنگ دوم قرار دهید، روبروی شما سمت شمال را نشان می دهد. البته برای جلوگیری از هرگونه اشتباه لازم است به نکته توجه کنید که صبح زود و یا نزدیک غروب، زمان مناسبی برای تعیین جهت از این طریق نیست.

جهتیابی با سایه

جهتیابی با سایه

جهت یابی به کمک ستارگان
اگر خط فرضی از طرف شخص ناظر به سوی ستاره جدی (یا ستاره قطبی) در نیمکره شمالی کشیده شود با شمال حقیقی بیش از یک درجه اختلاف نخواهد داشت. برای پیدا کردن ستاره قطبی در ابتدا باید دب اکبر را بیابید. دب اکبر یا آب گردان (ملاقه) مجموع هفت ستاره پر نور است که به سادگی در آسمان قابل تشخیص است. با یک خط فرضی دو ستاره پایین دب اکبر را پنج برابر امتداد داده تا به ستاره جدی (قطبی) برسید. ستاره قطبی؛ ستاره ای کم نور (در مقایسه با ستارگان دب اکبر) می باشد، به همین دلیل برای یافتن آن کمی باید تلاش کنید.
در نیمکره جنوبی با پیدا کردن ستارگان صلیبی می توان سمت جنوب را تعیین کرد. این ستارگان شبیه بادبادک می باشند. طول آن را از سر تا انتها حساب کرده و از ناحیه دم به اندازه 5/4 برابر طول بادبادک بوسیله خط فرضی امتداد دهید. در این موقع می توان سمت تقریبی جنوب را معین نمود.

جهتیابی با ستارگان

جهتیابی با ستارگان

جهت یابی به کمک تنه درختان
اگر مقطع درخت بریده شده ای را نگاه کنید، تعدادی دوایر هم مرکز را مشاهده خواهید کرد که هر یک از آنها نشان یکسال عمر درخت می باشد درختی که بطور دائم آفتاب به تنه اش بتابد، دایره های نشان دهنده عمر آن درخت در یک سمت به هم نزدیکتر شده و در سمت دیگر از هم دور خواهند بود سمتی که دوایرش از هم دورتر هستند، سمت جنوب است (بعلت تابش زیاد آفتاب و رشد بیشتر آن) و سمتی که دوایرش بهم نزدیکترند، سمت شمال می باشد.

جهت یابی به کمک لانه مورچه ها :

یكی از روش های جهت یابی كه به كماندوها آموزش داده می شود جهت یابی از روی لانه مورچه هاست. مورچه های بزرگ بیابان معروف به مورچه خاكی یا خر مورچه یا مورچه گاز گیر (در لهجه های مختلف) می توانند بسیار مفید باشند با تعقیب كردن یكی از آن ها تا لانه شان بروید و ورودی آن را پیدا كنید. لانه این مورچه ها سوراخ شان اكثرا رو به شمال است یعنی متمایل به شمال است علت آن هم نتابیدن مستقیم نور آفتاب به داخل لانه شان است.
روش دیگر از روی لانه مورچه های سرخ است. اگر لانه ای از مورچه های سرخ پیدا كردید به جهت سوراخ آن اعتماد نكنید بلكه لانه را بدون تخریب قسمت های زیرین بكنید اگر توانستید حفره ای را كه لاروهای مورچه قرمز در آن نگهداری می شوند پیدا كنید به فاصله 50 سانت اطراف آن را كنده و سعی كنید دومین محل نگهداری لاروها را پیدا كنید. اگر هر دو محل متعلق به 1 لانه باشند محل این 2 قسمت نگهداری لاروها در امتداد شمال جنوب است یعنی اگر خطی را بین 2 محل نگهداری رسم كنید آن خط امتداد شمال جنوب را نشان می دهد. باید توجه کرد که این روش ها کاملا دقیق نیستند و صرفا جهت تقریبی را به ما نشان می دهند. جهت های گفته شده در نیم کره ی شمالیست و در نیم کره ی جنوبی برعکس است.

جهت یابی به کمک پوشش گیاهی :
روش بعدی شناسایی پوشش گیاهی تپه هاست به تپه ها نگاه كنید و سمتی كه به طرف جنوب است خشكتر و كم گیاه تر از سمتی است كه رو به شمال است (در دشت های ایران) ممكن است در ابتدا فكر كنید غیر ممكن است اما با علم به این مسئله اگر به تپه ها و كوه ها نگاه كنید متوجه خواهید شد اگر در بیابان هستید و پوشش گیاهی وجود ندارد می توانید از آفتاب جهت یابی كنید اما اگر هوا ابری شده (به تازگی) و می خواهید جهت یابی كنید با پیدا كردن یك تپه پر شیب در جهت های مختلف روی خاك شیب دست بگذارید و حرارت آن را بسنجید و تمام اطراف تپه را نه به صورت پیوسته…بلكه به صورت 180 درجه امتحان كنید (ابتدا دست بگذارید سپس در سمت مقابل این كار را امتحان كنید) نحوه جهت یابی به این صورت است كه در تپه های پر شیب طرفی كه رو به شمال است خاكش خنك تر از طرفی است كه رو به جنوب است.

جهت یابی بوسیله حیوانات و حشرات :
عنکبوتها لانه خود را درمقابل باد نمی سازند. یک لانه پاره شده و دوباره ساخته شده نشان دهنده این است که باد وزیده شده، باد غالب نبوده است.* اغلب حیوانات، پرندگان و حشرات لانه های خود را خارج از مسیر باد و ایمن میسازند.* در بالای عرض جغرافیایی شمالی، قسمت شرقی تپه ها و کوه ها بهتر و مناسبتر است. میتوان به راحتی لانه های زیرزمینی موشها را زیر کنده های مرده درختان، لانه دارکوبها و پرندگان پیدا کرد. اینها نشان دهنده جهت شرقی، جنوب شرقی و جنوب هستند.

نشانه های مور تپه ها :
مورچه های جنوبی، مور تپه ها خانه های خود را بر روی شیبهای جنوب شرقی میسازند زیرا خورشید در پاییز و زمستان بیشتر به این قسمتها می تابد. مور تپه های خود را نزدیک درختان و صخره های جنوبی و جنوب شرقی بنا میکنند تنها مورچه دروگر غرب آمریکایی است که فقط ورودیه مور تپه را در پایین جنوب شرقی و جنوبی میسازد. البته لانه مورچه نقره ای هم در مناطق کوهستانی بلند کولورادو به همین شکل است.

جهت یابی به کمک حرکت جانوارن :
اگر زنبوری دیدید به حركت آن دقت كنید اگر مستقیم پرواز می كرد بدانید یا به سمت لانه می رود یا به سمت گل ها اما اگر در محیطی پروازی رقص مانند به نمایش می گذاشت ( دور از لانه ) در حركت آن دقیق شوید زنبورهای در جستجوی گل در حركات مارپیچی خود برای مدتی به سمت شمال پرواز می كنند (چند ثانیه) بعد ناگهان چند دور دور خود می چرخند و حركت نا منظمی را آغاز می كنند و بعد از مدتی ناگهان رو به شمال می كنند و مدتی مستقیم به سمت شمال می روند و این كار را پیاپی انجام می دهند.
روش دیگر از روی شناسایی پرنده های مهاجر است در دشت های مركزی ایران به طور معمول در بهار اكثر پرنده ها از جنوب به شمال و در پاییز از شمال به جنوب پرواز می كنند ( در دسته های چند تایی)
روش بعدی هم بسیار نادر است و آن جفت گیری سمندر هاست اكثر سمندرها در حین جفت گیری در روز معمولا رو به جنوب با هم جفت گیری می كنند اما به خوبی این نكته هم قید شده كه این روش اصلا قابل اطمینان نیست.
اگر سوسك مصری دیدید كه گلوله ای از پهن خشك را می غلتاند و با خود می برد اگر دو سوسك بودند بدانید كه ( در ایران ) به سمت غرب می روند اما اگر یك سوسك بود ممكن است به هر جهتی برود.
در شب یك مار صحرایی را دنبال كنید (بسیار مواظب باشید به آن نزدیك نشوید چون هم خطرناك است و هم اگر نزدیك شوید تغییر جهت داده تا حمله یا فرار كند) اگر اثر مانده بر شن ناشی از حركت آن كه مانند زیگزاگ است و نامتقارن بوده و شیب زیگزاگ های یك طرف (راست) از زیگزاگ های چپ بیشتر بود بدانید مار به سمت شرق ( طلوع آفتاب بعدی) حركت می كرده است اما اگر زیگزاگ حركت آن منظم بود می تواند به هر جهتی باشد.

جهت یابی از روی باد :
بادها را از جهتی که می وزند، نامگذاری می کنند مانند باد شمالی از شمال.
هر منطقه ای باد غالب و برجسته ای دارد که در فصل خاص یا گاهی در تمام فصول میوزد باد غالب، باد خاصی است که وزش آن طولانی تر بوده و در جهت خاصی می وزد.
بهترین روش جهت یابی آشنایی با اقلیم منطقه و بادهای فصلی منطقه درگیری است مثلا برای جنگی كه فرضا با اشرار بلوچستان در گرفته اگر سربازی راهش را گم كند در فصل تابستان می تواند به راحتی جهت یابی كند بدین گونه كه در آن منطقه بادهای گرم و خشك همیشه در فصل تابستان از جنوب شرقی به شمال غربی می وزند تنها این نكته را به خاطر داشته باشید كه در مناطق پر از گودال و كوهستانی ممكن است جهت باد در سطح زمین خلاف جهت باد باشد پس همیشه در مورد بادهای دائمی در منطقه ای كه هستید اطلاعات كسب كنید.
باد غالب بر رشد درختان و گیاهان، جهت جمع شدن برف های باد آورنده و در جهت علفهای بلند تأثیرگذار است.

جهت یابی از روی باد غالب منطقه :
نواحی معتدل: از غروب می وزد (در هر دو نیم کره شمالی و جنوبی)
نواحی گرمسیری: بین مناطق شمال شرقی و جنوب شرقی جریان دارند
خط استوا: معمولاً از سمت شرق می وزد
نیم کره شمالی: بادهای شمالی از بادهای جنوبی سردتر است.
در جنگلها: به تغییر جهت ابرها دقت کنید مخصوصاً ابرهای بلندی که توسط بادهای غالب آورده میشوند با نگاه به نوک درختان میتوانید جهت باد را بفهمید.

سایر روشهای جهت یابی :
خم بودن تنه ی درختان جنگل به یک جهت جنوب را به ما نشان می دهد (سمت کوژ جنوب را نشان می دهد) این روش بسیار تقریبی است و به هیچ عنوان جنبه عمومی ندارد.

خزه زدن و یا پوسیده بودن یک طرف از اکثر درختان جنگل جهت شمال را به ما نشان می دهد (سمت خزه زده شمال است .این روش بسیار تقریبی است و به هیچ عنوان جنبه عمومی ندارد).

اگر جایی باشیم که کنده ی درخت بریده شده وجود داشته باشد می توان بکمک حلقه های سنی درخت جهت یابی کرد؛ بطوریکه آن سمت از درخت که حلقه های سنی آن تداخل بیشتری با هم دارند شمال را نشان می دهد.

در هوای برفی آن طرف از اجسام که برف بیشتری در آن سمت جمع شده است شمال را نشان می دهد لازم به توضیح است که جمع شدن برف بیشتر در یک نقطه می تواند در اثر توپوگرافی زمین باشد لذا این روش روش چندان مناسبی در جهت یابی نیست.

منابع این متن : irandeserts ، iranstan ، anobanini